Në përkujtim të Medlin Olbrajt

Medlin, Ti e dije se shqiptarët nuk kërkonin kurrfarë drejtësi të posaçme, ngase ndaj tyre s’ishte bërë dot, kurrfarë padrejtësie e veçantë, por padrejtësi e përgjithshme, padrejtësi historike. Ti luftove, për liri dhe drejtësi njerëzore. Prehu në shkëlqimin e dritës së amshueshme, në parajsën qiellore, aty pranë Beatriçes. Për kombin shqiptar Medlin, Ti je e pavdekshme.

* * *

MedlinOlbrajt(Madeleine Jana Korbel Albright,Pragë, 15 maj 1937 – 23 mars 2022) ishte politikane dhe diplomate amerikane. Lindi në një familje hebraike të Çekosllovakisë. E ëma Mandula(AnnaKorbel, e lindur Spieglova, 1910-1989) dhe babai JozefKorbel(JosefKorbel, 1909-1977), gazetar dhe nëpunës në Ministrinë e Punëve të Jashtme të Çekosllovakisë, ia dhënë emrin MadlenkaJana(MariJanaKerbelova). Për t’u shpëtuar përndjekjeve të nazistëve, familja e saj kaloi në katolicizëm. Madlenka u edukua si katolike. Në fillim të qershorit të vitit 1937 familja u vendos në Beograd, ku JozefKorbel ishte caktuar zëdhënës në ambasadën e Çekosllovakisë. Në vitin 1937, MadlenkaJanaKerbelova, si foshnjë tremuajshe, bashkë me prindërit erdhi për pushimenë Jelsi të ishullitHvar në Kroaci.

Familja qëndroi në Beograd vetëm një vit, deri atëherë kur trupat eHitlerit (AdolfHitler, 1889-1945) hynë në Çekosllovaki. Vermahti gjermaninvadoiPragën. Për këtë arsye JozefKorbeli u shpërngul në Londër ku mori strehim politik. Aty qëndruan gjatë gjithë Luftës së Dytë Botërore. Pas kapitullimit të nazizmit, familja u kthye në Pragë.

Ndërkohë, JozefKorbelicaktohet ambasador i Çekosllovakisë në Beograd, ku vendoset e tërë familja. Në shkurt të viti 1948, me rënien e kryetarit të Çekosllovakisë EduardBenesh(EdwardBenesh, 1884-1948), karriera e JozefKorbelitsi ambasador – përfundon. Pas kësaj, si përfaqësues i Çekosllovakisë, ai dërgohet në misionin paqësor të OKB-së, në Indi. Pas konfliktit midis JosipBrozTitos(1892-1980) dhe JosipStalinit(1879-1924), MandulaKorbel me të dyja vajzat – Madlenkën dhe Katarinën, prej Beogradi shkojnë në Nju-Delhi, te babai. Përvojat e veta si ambasador në Beograd, JozefKorbeli i paraqet në libër. Në vitin 1951 libri botohet edhe në Beograd.

Kur pushtetin në Çekosllovaki e morën komunistët, familja e saj përsëri u largua nga vendi. Tani vajtën në ShBA dhe u vendosën në Denver të shtetit federal të Kolorados (Colorado).

Në vitin 1955, Madlenka kryen në Denver shkollën e mesme. Në vitin 1959, diplomoinëWellesleyCollegeu. Studimet e doktoratësi kreu në vitin 1975 në Universitetin Columbia. Punoi si asistente e senatorit EdmundBuskie(1914-1996). Ndjek studimet ndërkombëtare në JohnsHopkinsUniversity në Baltimor.Magjistron në Boston. Specializohet në temën e çështjeve politike të Evropës Lindore dhe bëhet profesoreshë e marrëdhënieve ndërkombëtare në shkollën diplomatike të Universitetit në Xhoxhtaun (Georgetown). Doktoron në lëmin e të drejtës shtetërore dhe të administratës në Universitetin Kolumbia (Columbia).

Në vitin 1959 Madlenka martohet me të dashurin e ditëve studentore JozefOlbrajt (Joseph Medill Patterson Albright, 1937-). Tani e tutje ajo do të quhet MedlinOlbrajt(Madeline Albright). Burri i saj ishte një prej bashkëpronarëve të gazetës Washington Post. Nga kjo martesë lindën tri vajza: AlicePattersonAlbright, KatherineMedillAlbright dhe AnneKorbelAlbright. Martesa e tyre zgjati 23 vjet. U ndanë në vitin 1982. Pas ndarjes nga MedlinOlbrajti, JozefOlbrajti (JosephAlbright) u martua me autoren MarciaKunstel(1947).

Karriera politike – Në vitet 1976-1981Olbrajtibëhet këshilltare apo asistente e profesorit të vet të Universitetit Kolumbia, dijetarit politik dhe gjeostrategut polak-amerikan ZbignjevBzhezhinski(ZbigniewBrzezinski, 1928-2017), i cili në atë kohë ushtronte detyrën e shefit të Këshillit për Siguri Kombëtare të ShBA-së. Bzhezhinski ishte strateg i gjeopolitikës. Në vitet 1977-1981 ishte këshilltar për Siguri kombëtare i ShBA-së, në administratën e presidentit Xhimi Karter (JamesEarl “Jimmi” Carter, 1924-).

Pasi e la Këshillin e Sigurisë, Olbrajt u angazhua në Universitetin e Xhorxhtaunit (Georgetown), ku i këshillonte anëtarët e Partisë Demokratike për çështjet e punëve të jashtme.

Në vitin 1980 presidenti Xhimi Karter (JimmyCarter) i humbi zgjedhjet presidenciale nga RonaldRegani(RonaldWilsonReagan, 1911-2004).Olbrajti mbeti pa punë. Pas dy vjetëve, më 1982, u nda nga burri. Duke qenë vetë në Uashington, i përkushtohet Partisë Demokratike. Në vitin 1992, gjatë presidencës së XhorxhH. Bushit, plakut(GeorgeHerbertWalker Bush, 1924-2018), u mbajt mbrëmja vjetore guvernatoree demokratëve. Këtu Olbrajttakohet me guvernatorin BillKlinton(WilliamJeffersonClinton, 1964 -),i cili po atë mbrëmje i ofron vend në shtabin zgjedhor të vet.

Pas fitores së Klintonitnë zgjedhjet presidenciale të vitit 1992, Olbrajt ndihmoi në formimin e Këshillit të Sigurisë Kombëtare të tij. Në vitin 1993, Klintoni e emëroi ambasadore të ShBA-së në Kombet e Bashkuara. Në atë kohë, mbështeti ndërhyrjen ushtarake të ShBA-së në Somali.

Në vitet 1997-2001, pas fitores së dytë tëKlintonit, emërohet sekretare e Departamentit të Shtetit (StateDepartment). Në këtë detyrë e trashëgoi sekretarin e deriatëhershëm të Shtetit, UorënKristofer(WarrenChristopher, 1925-2011). Ishte e para femër në ShBA në këtë detyrë. Me këtë rast, gazeta Time shkruan: “Emërimi i saj sekretare Shteti, rrënon bastionin mashkullor shekullor në StateDepartment”.

Me t’u zgjedhur sekretare e Shtetit në vitin 1997, nga Çekosllovakia vërshuan komente që u përhapën në publik. Vetëm tani Olbrajti mësoi se ka prejardhje hebraike. Një gjë të tillë prindërit nuk ia kishin bërë me dije. Historinë e familjes së vet Olbrajti e ka shkruar në librin “Dimri në Pragë”.

* * *

Në politikën e jashtme iu përkushtua procesit të paqes në Lindje të Afërt, zhvillimit të marrëdhënieve dypalëshe me Kinën dhe me Rusinë. U angazhuapër shtrirjen e NATO-s në lindje, për mospërhapjene armëve bërthamore, për mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe për zhvillimin e demokracisë në shkallë globale.

Mori qëndrim të fortë ndaj SadamHuseinit(SaddamHussein, 1937-2006) në Irak dhe ndaj SllobodanMillosheviqit(SlobodanMilošević, 1941-2006)në Serbi.

Gjatë luftës në Kroacikundër pushtuesve serbë,MedlinOlbrajtmbrojti tërësinë e tokave apo integritetin territorial të saj. U angazhua për heqjen e embargos për importin e armëve, por në vitin 1994, gjatë luftës midis kroatëve dhe boshnjakëve (myslimanëve) në Bosnjë dhe Hercegovinë, Olbrajti shkoi në Zagreb dhe kryetarit të Kroacisë, FranjoTugjman(FranjoTuđman, 1922-1999) iu kanos me sanksione.

Në një takim me kryetarin e Rusisë, Vladimir Putin (1952-), midis tjerash Olbrajti kritikoi politikën ruse nëÇeçeni. Më 7 tetor 1998, u takua me kryeministrin e Izraelit BenjaminNetanjahu(BenjaminNetanyahu, 1949-) dhe me liderin apo kryetarin palestinez JaserArafat(1929-2004).

Për ta parandaluar dhe për t’i dhënë fund masakrës dhe gjenocidit serb ndaj shqiptarëve, në vitin 1999 MedlinOlbrajt u angazhua për operacionin e NATO-s kundër forcave pushtuese serbe në Kosovë dhe në Serbi.

Në vitin 2001, ministrigjerman i Punëve të Jashtme Joshka Fisher(JoschkaFischer, 1948-), për Olbrajtin thotë: “MedlinOlbrajt është një personalitet politik fascinues (ngashënjyes)”

Olbrajti kritikoi Luftën në Irak (2003-2011) duke e cilësuar si: “katastrofë më e madhe e politikës së jashtme të ShBA-së, më e madhe se ajo në Vietnam”. Torturat ndaj ushtarëve irakianë në burgun AbuGraib, thotë Olbarjti, e kanë rrënuar në mënyrë serioze reputacionin dhe demokracinë e ShBA-së.

MedlinOlbrajt ua çeli rrugën femrave në funksionet politike. Me një rast deklaroi: “Në ferr ka vend për ato femra të cilat nuk u ndihmojnë femrave të tjera”. Përkundër dallimeve politike, MedlinOlbrajt kishte raporte të mira me sekretaren e ardhshme të Shtetit KondolizaRajs(CondoleezzaRice, 1954).

Në fushatën presidenciale të vitit 2006, MedlinOlbrajti mbështeti HilariKlintonin(HillaryDianeRodhamClinton, 1947-). Pas humbjes së zonjës Klinotn, Olbrajti nuk i kurseu kritikat ndaj presidentit DonaldTramp(DonaldJohnTrupm, 1946-). Në prill të vitit 2020 ajo tha se Trampi është i paparashikueshëm. Fitoren e XhoBajdenit(JosephRobinetteBiden, Jr., 1942-) e priti me kënaqësi.

Për amerikanët, Olbrajt krijoi termin “komb i pazëvendësueshëm”.

Përpos anglishtes dhe çekishtes, Olbrajt fliste edhe frëngjisht, rusisht dhe polonisht. Manipulohet se paskësh ditur edhe serbisht. Si sekretare e Shtetit, udhëtoi në shumë shtete të botës. Emërimi i saj si sekretare Shteti, në Evropë u prit pozitivisht ngase ngjalli shpresa se do të tregojë një interesim të posaçëm për Evropën qendrore dhe Lindore si dhe për vendet e ish-Bashkimit Sovjetik.

MedlinOlbrajt u shpall Doctorhonoriscausa i Universitetit të Uashingtonit dhe i Universitetit Uinipeg (UniversityofWinnipeg).

Pas pensionimit, e mbështeti presidentin amerikan BarakObamën(BarackObama, 1961-). Në ekipin e tij këshillimor për politikë të jashtme, themeloi firmën këshillimore globale “AlbrightStonebridgeGroup” dhe ligjëroi në Universitetin e Xhorxhtaunit (GeorgetownUniversity). Më 29 maj 2012, Obama e dekoroi me “Medaljen e lirisë”.

Vdiq nga kanceri, më 23 mars 2022, në moshën 84-vjeçare, e rrethuar prej familjarëve dhe miqve. Lajmin e bëri të ditur CNN-i.

* * *

Shqiptarët dhe Olbrajti– Në cilësinë e sekretares së Shtetit, Olbrajt u zotua për ta parandaluar dhunën serbe në Kosovë. Me përpjekjet e saj të jashtëzakonshme u organizua Konferenca e Rambujesë (Rambouillet) që u mbajt në afërsi të Parisit, më datë 6 deri 23 shkurt 1999. Më 14 shkurt 1999, zonja Olbrajt u takua me delegacionin shqiptar, të kryesuar nga Hashim Thaçi (1968-).

Për ta parandaluar krizën humanitare të shqiptarëve, eksodin e përmasave biblike, vrasjet e fëmijëve, përdhunimet dhe gjenocidin serb mbi shqiptarët, Olbrajt u angazhua për operacionin e NATO-s kundër forcave pushtuese serbe në Kosovë dhe në Serbi. Në saje të luftës heroike të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe falë angazhimit të saj, përkatësisht të Uashingtonit,më 12 qershor 1999, Kosova u çlirua nga kolonializmi serbomadh.

Në luftën e Kosovës, u dëbuan forcërisht prej shtëpive të veta 848.000 shqiptarë, u vranë 10.794 shqiptarë, prej tyre 1.133 fëmijë, prej rreth 5.000 shqiptarëve të zhdukur, 1.227 shqiptarë ende figurojnë si të pagjetur, 529 varreza masive, përfshi edhe varrezat masive në Serbi, rreth 20.000 femra të përdhunuara, përkatësisht viktima të dhunës seksuale, 1200 prej tyre figurojnë me emra e mbiemra. Për dëmet materiale të mos bëjmë fjalë. Kryerës të krimeve të sipërthëna janë: ushtria serbe, policia serbe dhe paramilitarët serbë, përfshi edhe mercenarët që luftuan në radhët e paramilitarëve serbë.

* * *

12 qershor 2004, në 5-vjetorin e Ditës së Lirisë, Kosova e nderoi Olbrajtin me “Medaljen e Artë të Lirisë”. Dekoratën ia dorëzoi kryetari i Kosovës Ibrahim Rugova (1944-2006). Shumë vajza në Kosovë dhe në mbarë botën shqiptare, për dashurinë ndaj saj, e mbajnë emrin e Medlin. 11 shtator 2018, një prej shesheve kryesore të Prishtinës u emërtua me emrin e saj. Më 12 qershor 2019, me rastin e 20-vjetorit të çlirimit të Kosovës u përurua në Prishtinë busti i Olbrajtit. Në disa nga këto manifestime ishte e pranishme edhe vetë Olbrajti bashkë me presidentin, përkatësisht ish-presidentin BillKlinton.

* * *

Medlin, Ti e dije se shqiptarët nuk kërkonin kurrfarë drejtësi të posaçme, ngase ndaj tyre s’ishte bërë dot, kurrfarë padrejtësie e veçantë, por padrejtësi e përgjithshme, padrejtësi historike. Ti luftove, për liri dhe drejtësi historike. Prehu në shkëlqimin e dritës së amshueshme, në parajsën qiellore, aty pranë Beatriçes.Për kombin shqiptarMedlin, Ti je e pavdekshme.

XhelalZejneli

GAZETA.MK

Story i mëparshëm

OnePlus 10 Pro debuton globalisht, mungon modeli bazë

Story i radhës

Konfirmohet mungesa e madhe e Shqipërisë

Të fundit nga

AlbanianMacedonianEnglish