Izraeli voton këtë të martë, më 27 tetor, në zgjedhje që mund t’i japin fund dominimit shumëvjeçar të Benjamin Netanyahut, por jo domosdoshmërisht të sjellin një ndryshim të pushtetit.
Pas tre vitesh lufte, operacionesh të njëpasnjëshme ushtarake dhe një krize të thellë të brendshme, e cila mori përmasa të reja pas sulmit të Hamasit më 7 tetor 2023, votuesit izraelitë përballen me një zgjedhje që mund të përcaktojë drejtimin politik të vendit për vitet e ardhshme.
Sondazhet e fundit para zgjedhjeve nxjerrin në avantazh ish-shefin e Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura të Izraelit, Gadi Eisenkot. Megjithatë, kryesimi në vota nuk përkthehet automatikisht në mundësinë për të formuar qeverinë.
Netanyahu, pavarësisht konsumimit të gjatë politik, vazhdon të gëzojë mbështetjen e një baze të qëndrueshme votuesish. Për më tepër, ai ka ruajtur një rrjet aleancash politike që mund t’i mundësojë qëndrimin në pushtet edhe nëse partia e tij, Likud, nuk del forca e parë politike.
Eisenkot në avantazh, por pa një shumicë të sigurt
Netanyahu synon një tjetër mandat, ndërsa përballë tij qëndron një rival që njeh nga afër sistemin izraelit të sigurisë kombëtare. Eisenkot ka arritur të tërheqë një pjesë të konsiderueshme të votuesve që kërkojnë ndryshim të udhëheqjes, por pa një rishikim rrënjësor të politikës së sigurisë së vendit.
Rritja e mbështetjes për të nuk nënkupton domosdoshmërisht një zhvendosje të gjerë të shoqërisë izraelite drejt së majtës. Përkundrazi, ajo pasqyron kërkesën për një mënyrë tjetër qeverisjeje dhe për drejtues të rinj, të dalë nga i njëjti mjedis ushtarak dhe politik që ka ndikuar për dekada në vendimmarrjen e Izraelit.
Pikërisht këtu qëndron paradoksi i këtyre zgjedhjeve: vendi mund të ketë një fitues të qartë në aspektin elektoral, por pa një rezultat të sigurt në formimin e qeverisë.
Sipas shumicës së matjeve të publikuara para votimit, asnjëri prej dy kampeve kryesore nuk duket se i ka 61 mandatet e nevojshme për të siguruar shumicën absolute në Knesset, parlamentin izraelit me 120 vende.
Kështu, Izraeli rrezikon të përballet sërish me një ngërç politik, këtë herë me pasoja edhe më të mëdha për rajonin dhe marrëdhëniet ndërkombëtare.
Mbështetja e qëndrueshme që mban në lojë Netanyahun
Një sondazh i publikuar më 19 tetor nga televizioni izraelit Channel 12 i jepte partisë Yashar të Eisenkotit 24 mandate, Likud-it të Netanyahut 21 dhe partisë B’Yachad të ish-kryeministrit Naftali Bennett 14 mandate.
Forcat e tjera të kampit opozitar sionist siguronin së bashku 55 mandate, kundrejt 51 mandateve për partitë që mbështesin Netanyahun. Katërmbëdhjetë mandatet e mbetura u ndaheshin dy formacioneve politike arabe.
Në pyetjen se kush do të ishte kryeministri më i përshtatshëm, Eisenkot kryesonte me 45% të mbështetjes, kundrejt 33% për Netanyahun. Megjithatë, ky avantazh personal nuk garanton krijimin e një shumice parlamentare.
Qëndrueshmëria politike e Netanyahut është një nga elementet më të spikatura të historisë së zgjedhjeve në Izrael gjatë dekadave të fundit. Pavarësisht konsumimit nga qëndrimi i gjatë në pushtet, kritikave për përgjegjësinë politike lidhur me sulmin e 7 tetorit, problemeve të tij gjyqësore dhe përplasjeve të vazhdueshme brenda qeverisë, ai vazhdon të ruajë një bazë të konsoliduar mbështetësish.
Strategjia e tij elektorale mbështetet në dy drejtime kryesore: ta zhvendosë debatin nga bilanci i qeverisjes së tij te pyetja se kush mund të garantojë sigurinë e Izraelit dhe ta paraqesë një qeveri të mundshme të Eisenkotit si të paqëndrueshme, të varur nga parti me qëndrime të ndryshme ideologjike.
Më 22 tetor, Netanyahu e paraqiti garën si një zgjedhje mes tij dhe presidentit amerikan Donald Trump, nga njëra anë, dhe Eisenkotit e kreut të partisë arabe Ra’am, Mansour Abbas, nga ana tjetër.
Ky formulim nuk përputhet me qëndrimin publik të Eisenkotit, i cili ka përjashtuar pjesëmarrjen e partive arabe në një qeveri të drejtuar prej tij. Megjithatë, ai shërben si përpjekje për të mobilizuar elektoratin konservator, duke paraqitur alternativën politike si një rrezik për sigurinë dhe identitetin kombëtar të Izraelit. Mbështetja e Trumpit përbën gjithashtu një avantazh politik për Netanyahun.
Kush është Gadi Eisenkot dhe çfarë premton ai?
Eisenkot e ka ndërtuar profilin e tij politik mbi përvojën në drejtimin ushtarak, besueshmërinë personale në çështjet e sigurisë dhe nevojën për të rikthyer besimin e qytetarëve te institucionet shtetërore.
Karriera e tij ushtarake i jep mundësinë të sfidojë Netanyahun pa u paraqitur si përfaqësues i një linje që vë në pikëpyetje qëndrimet themelore izraelite ndaj Gazës, Hamasit dhe Iranit.
Kjo shpjegon edhe një pjesë të suksesit të tij në sondazhe. Një segment i shoqërisë izraelite dëshiron largimin e Netanyahut, por nuk kërkon zbutjen e politikës ushtarake. Eisenkot synon pikërisht këta votues, duke propozuar ndryshim të drejtuesve dhe të mënyrës së qeverisjes, pa premtuar një kthesë të thellë në politikën e sigurisë.
Megjithatë, sfida kryesore për të është ndërtimi i një koalicioni funksional.
Naftali Bennett, ish-kryeministër dhe drejtues i partisë B’Yachad, mund të jetë një partner i domosdoshëm, por jo domosdoshmërisht i lehtë për t’u bindur. Avigdor Lieberman, kreu i Yisrael Beiteinu, përfaqëson të djathtën nacionaliste, ndërsa Yair Golan, drejtues i Demokratëve, përfaqëson kampin progresist.
Këto dallime ideologjike mund ta bëjnë të vështirë arritjen e një marrëveshjeje për qeverisjen, edhe nëse partitë kundërshtare të Netanyahut arrijnë së bashku një rezultat më të mirë elektoral.
Vota arabe mund të ndryshojë balancat
Një nga faktorët vendimtarë të zgjedhjeve është pjesëmarrja e pakicës arabe, e cila përbën rreth 21% të popullsisë së Izraelit.
Sipas një analize të Reuters, pjesëmarrja e votuesve arabë mund të arrijë rreth 63%, një nivel më i lartë krahasuar me zgjedhjet e vitit 2022.
Një përfaqësim më i madh i partive arabe në parlament mund ta vështirësojë krijimin e një shumice të djathtë, duke kufizuar numrin e mandateve që mund të sigurojnë partitë e tjera. Por kjo nuk do të thotë automatikisht se Eisenkot do të ketë mundësi më të mëdha për të formuar qeverinë.
Këtu qëndron një tjetër paradoks i garës: partitë arabe mund të ndihmojnë në pengimin e krijimit të një shumice parlamentare për Netanyahun, por një opozitë numerikisht më e fortë nuk garanton se do të arrijë të krijojë një qeveri të re.
Përplasja për shërbimin ushtarak mund të tronditë çdo koalicion
Një tjetër çështje me peshë të madhe është roli i partive ultraortodokse Shas dhe United Torah Judaism, aleate tradicionale të Netanyahut.
Debati për shërbimin e detyrueshëm ushtarak të burrave ultraortodoksë është shndërruar në një nga përplasjet më të thella shoqërore në Izrael. Përjashtimet nga shërbimi ushtarak shkaktojnë pakënaqësi në një shoqëri ku rezervistët kanë mbajtur një pjesë të konsiderueshme të barrës së operacioneve ushtarake pas tetorit 2023.
Për komunitetin ultraortodoks, ruajtja e përjashtimeve të lidhura me studimet fetare është një kërkesë themelore politike. Për një pjesë të madhe të pjesës tjetër të popullsisë, kjo situatë shihet si një shpërndarje e padrejtë e detyrimeve ushtarake.
Kjo përplasje pritet të jetë një nga sprovat e para serioze për çdo qeveri të re, duke e bërë edhe më të vështirë ruajtjen e kohezionit të një koalicioni të mundshëm.
Netanyahu dhe Eisenkot: Çfarë ndryshon në të vërtetë?
Mundësia e një ndryshimi politik në Izrael po ndiqet me interes në Perëndim. Megjithatë, ardhja e Eisenkotit në krye të qeverisë nuk do të nënkuptonte domosdoshmërisht një ndryshim rrënjësor të politikës izraelite në çështjet kryesore të sigurisë.
Sipas një analize të Reuters të publikuar më 22 tetor, të dy pretendentët kundërshtojnë krijimin e një shteti të pavarur palestinez në kushtet aktuale. Gjithashtu, të dy vlerësojnë se Hamasi nuk mund të vazhdojë të jetë një forcë ushtarake apo politike në Gaza dhe mbështesin ruajtjen e një kontrolli vendimtar izraelit mbi çështjet e sigurisë.
Dallimet më të rëndësishme shfaqen në qëndrimet ndaj Bregut Perëndimor dhe mënyrën e ushtrimit të pushtetit.
Gjatë qeverisjes së Netanyahut, vendbanimet izraelite në territoret palestineze janë zgjeruar ndjeshëm, ndërsa partnerët e tij të ekstremit të djathtë kanë mbështetur hapur aneksimin e territoreve të pushtuara palestineze.
Eisenkot nuk e kundërshton në tërësi zgjerimin e vendbanimeve, por mban qëndrim të ndryshëm ndaj atyre të paautorizuara dhe dhunës së kolonëve. Ai ka kundërshtuar gjithashtu planin e zhvillimit të zonës E1, që konsiderohet me rëndësi të veçantë për vazhdimësinë territoriale të Bregut Perëndimor.
Sa i përket Gazës, Eisenkot mbështet zëvendësimin e administrimit të Hamasit brenda një afati të caktuar, por nuk është zotuar për tërheqjen e menjëhershme dhe të plotë të forcave izraelite përpara çarmatimit të organizatës.
Vazhdimësi pritet edhe në politikën ndaj Iranit. Përballja me Teheranin nuk është vetëm një prioritet i Netanyahut, por një element themelor i strategjisë izraelite të sigurisë, që gëzon mbështetje të gjerë në qarqet politike dhe ushtarake të vendit.
Prandaj, ndryshimi më i dukshëm nën një qeveri të drejtuar nga Eisenkot mund të lidhej me funksionimin e institucioneve, marrëdhëniet me partnerët perëndimorë dhe kufizimin e ndikimit të forcave më radikale politike.
Tre skenarët që mund të përcaktojnë të ardhmen e Izraelit
Bazuar në sondazhet e publikuara para zgjedhjeve, tre skenarë kryesorë janë në qendër të vëmendjes.
Skenari i parë: Netanyahu qëndron në pushtet. Kreu i Likud-it mund të sigurojë një tjetër mandat përmes një marrëveshjeje të re me partitë e djathta dhe aleatët e tij tradicionalë.
Skenari i dytë: Eisenkot formon qeverinë. Ai mund të marrë drejtimin e vendit përmes një marrëveshjeje të gjerë me Bennettin, Liebermanin dhe Golanin. Megjithatë, dallimet mes këtyre forcave dhe mungesa e një shumice të qartë e bëjnë këtë skenar të vështirë.
Skenari i tretë: Izraeli zhytet në një tjetër ngërç politik. Nëse asnjëri kamp nuk arrin të sigurojë shumicën e nevojshme, vendi mund të përballet me një periudhë të zgjatur negociatash dhe pasigurie, ndërsa Netanyahu mund të qëndrojë në detyrë deri në formimin e një qeverie të re.
Pikërisht ky skenar e bën rezultatin edhe më të paparashikueshëm: edhe nëse Netanyahu humbet terren në vota, ai mund të mos largohet menjëherë nga pushteti.
7 tetori 2023, hija që rëndon mbi zgjedhjet
Përtej matematikës së mandateve, rëndësia historike e këtyre zgjedhjeve lidhet me vlerësimin e parë të plotë elektoral të periudhës pas sulmit të Hamasit më 7 tetor 2023.
Për një pjesë të konsiderueshme të izraelitëve, çështja kryesore mbetet përgjegjësia për dështimin për të parandaluar sulmin dhe mënyra se si qeveria e ka menaxhuar luftën që pasoi.
Netanyahu vazhdon të përballet me kritika për qëndrimin në pushtet pas asaj që konsiderohet dështimi më i madh i sistemit izraelit të sigurisë në dekadat e fundit.
Associated Press ka theksuar se përvoja e 7 tetorit vazhdon të ndikojë fuqishëm në vendimet e votuesve. Të mbijetuarit e sulmeve, familjet e viktimave dhe qytetarët e përfshirë në operacionet ushtarake kanë qenë në qendër të debatit publik.
Megjithatë, kjo përvojë nuk ka prodhuar të njëjtin përfundim politik për të gjithë. Për disa, ajo është arsye për të kërkuar ndryshim të udhëheqjes. Për të tjerë, është argument në favor të një politike edhe më të ashpër të sigurisë.
Izraeli përballë një vendimi historik
Tre vjet pas 7 tetorit, Izraeli nuk po zgjedh vetëm kryeministrin e ardhshëm, por edhe ekipin politik që do ta drejtojë vendin në një periudhë të karakterizuar nga pasiguria e vazhdueshme.
Rezultati do të përcaktojë nëse Benjamin Netanyahu do të arrijë të ruajë pushtetin, nëse Gadi Eisenkot do të mund të ndërtojë një shumicë të re apo nëse vendi do të mbetet i bllokuar në një tjetër krizë politike.
Por edhe në rast të ndryshimit të qeverisë, mbetet një pyetje thelbësore: a do të sjellë një udhëheqje e re ndryshim të vërtetë në drejtimin e Izraelit, apo vetëm një mënyrë tjetër për të ndjekur të njëjtën politikë të sigurisë?
Burimi: botasot.info
