Pas fjalimit të presidentit Donald Trump më 9 shtator, në Konventën e Jashtëzakonshme Republikane në Dallas, Teksas, mediat amerikane u mbushën me debate.
Premtimi ishte i qartë: vetëm nëse republikanët mbajnë Dhomën e Përfaqësuesve dhe Senatin më 3 nëntor, çdo i rritur amerikan do të marrë 5,000 dollarë, të quajtur “Trump Dividend”, me kusht që paratë të shpenzohen brenda SHBA-së.
Një ditë më vonë, Shtëpia e Bardhë njoftoi edhe çeqe prej 500 dollarësh për rreth 1 milion të siguruar në Obamacare, që pritet të nisin në tetor.
Pyetja që mbetet është: sa nga kjo është politikë, sa ekonomi dhe sa fushatë?
Pse pikërisht pas zgjedhjeve?
Kushti “vetëm nëse fitojnë republikanët” e kthen pagesën nga masë ekonomike në instrument elektoral. Trump e krahasoi me dividendin e një kompanie të suksesshme për aksionerët.
Optimistët thonë se kështu votuesi ndjen përfitim të drejtpërdrejtë nga ekonomia, që ai e sheh si “të paprecedentë”.
Pesimistët dhe një pjesë e analistëve të pavarur e lexojnë ndryshe: zgjedhjet afatmesme historikisht e dëmtojnë partinë në pushtet, vlerësimet e Trump janë të ulëta dhe premtimi synon të nxisë pjesëmarrjen e bazës.
Nuk është “çdo votues”, por çdo i rritur qytetar; kushti partiak e bën pagesën të varur nga rezultati, jo nga nevoja ekonomike.
A është blerje vote?
Demokratët e quajtën “ryshfet politik” (Jamie Raskin) dhe “të paligjshme e të hapur” (Dan Goldman).
Edhe disa republikanë u shqetësuan: ish-kongresisti Bob Good e cilësoi “skemë socialiste blerjeje vote”, ndërsa guvernatori Ron DeSantis paralajmëroi për borxh dhe inflacion.
Senatorja Susan Collins tha se vendimet fiskale nuk duhet të lidhen me zgjedhjet.
Juristët e pavarur, si në analizën e Snopes, vënë në dyshim se kjo përbën ryshfet penal; premtimet për taksa dhe përfitime janë pjesë e fushatave.
Por lidhja e drejtpërdrejtë e çekut me fitoren e një partie e bën diskutimin të rëndë: “vota e lirë nuk ndalohet, por nxitet me para publike të kushtëzuara”.
Çfarë u bë me 2,000 dollarët?
Premtimi i vitit 2025 për çeqe prej 2,000 dollarësh nga tarifat nuk u realizua. Gjykata e Lartë i rrëzoi tarifat e vendosura me ligjin e emergjencës; miliarda u kthyen bizneseve, jo familjeve.
Të ardhurat nga tarifat mbeten shumë poshtë shumës së nevojshme.
Po ashtu, “dividenti DOGE” prej 5,000 dollarësh nga kursimet e Elon Musk nuk erdhi kurrë, sepse DOGE u mbyll. U dhanë bonuse prej 1,776 dollarësh për ushtarakët dhe u hapën “Trump Accounts” me 1,000 dollarë për fëmijë.
Pra, disa pagesa të vogla ndodhën, por çeku i gjerë i tarifave jo.
Sa mundësi ka çeku 5,000 dollarësh?
Kostoja vlerësohet në 1.2–1.35 trilionë dollarë, sipas numrit të të rriturve (rreth 245–270 milionë). Trump tha se mund të mos ketë nevojë për Kongresin, ndërsa senatorë republikanë dhe ekspertë thonë të kundërtën.
John Thune tha se: “do ta shohim kur të vijë koha”. Bernie Moreno premton ligj. Edhe me shumicë republikane, votat nuk janë të sigurta, pasi kostoja dyfishon deficitin primar të vitit, ndërsa borxhi kombëtar ka kaluar 40 trilionë dollarë.
Ekonomistë të Tax Foundation dhe CRFB thonë se tarifat mbulojnë ndoshta një të dhjetën e shumës; pagesa në një ekonomi të ngrohtë rrezikon inflacion dhe interesa më të larta.
Nga do të vijnë 1.3 trilionët?
Shtëpia e Bardhë flet për investime private dhe “mbeturina” qeveritare. Në praktikë, presidenti nuk printon para pa autorizim të Kongresit.
Burimi i pretenduar nga rritja e tarifave (s.p.sh., me 100%) është i pamjaftueshëm. Mbetet borxhi i ri ose prerje të tjera shpenzimesh që ende nuk janë treguar.
Analizat e pavarura në SHBA thonë se premtimi është politikisht i fuqishëm, fiskalisht i brishtë, ligjërisht i varur nga Kongresi.
Çeku prej 500 dollarësh i Obamacare është tjetër gjë, ngaqë rreth 500 milionë dollarë nga tarifat e tepërta të shkëmbimit federal janë parashikuar për rreth 1 milion persona në 30 shtete, pa ndihmë për primet.
Kurse kritikët thonë se është “pikë uji në det”, përballë rritjes së primeve pas skadimit të subvencioneve.
Debati mbetet i hapur: për mbështetësit, është kthim i pasurisë te qytetari. Ndërkohë, për kundërshtarët e Trump, është fushatë me thesin publik. Kurse për të pavarurit, një premtim i madh pa plan pagese.
Komentet dhe analizat në SHBA thonë se Kushtetuta i jep Kongresit pushtetin e shpenzimeve, duke nënkuptuar se presidenti nuk mund t’i dërgojë vetë këto para.
Ndërsa gjykata, thuhet, vështirë se e bllokon premtimin si fjalim fushate, por mund ta ndalojë zbatimin nëse paratë dalin pa ligj të Kongresit.
Ekspertët thonë se paditësi duhet të provojë dëm të drejtpërdrejtë.
Si përfundim
Nga të gjitha komentet dhe analizat e djeshme dhe të sotme në shtypin amerikan thuhet: zgjedhësi amerikan do të votojë në nëntor, ndërsa çeku prej 5,000 dollarësh, deri tani, mbetet në fjalimin e Presidentit Trump në Konventën e Jashtëzakonshme Republikane në Dallas, Teksas.
Burimi: botasot.info
