Një grumbull galaktikash jashtëzakonisht të nxehtë në universin e hershëm po i detyron astronomët të rishqyrtojnë teoritë e vendosura rreth formimit dhe evolucionit të strukturave më të mëdha në hapësirë.
Zbulimi ka të bëjë me një grumbull që ekzistonte vetëm 1.4 miliardë vjet pas Shpërthimit të Madh, me temperatura shumë më të larta se ato të parashikuara nga modelet aktuale. Studimi, i botuar më 5 janar në revistën shkencore Nature, sugjeron që mekanizmat me të cilët grumbullimet e galaktikave rriten dhe “piqen” mund të jenë më të shpejtë dhe më të dhunshëm nga sa mendohej më parë.
Grupimet e galaktikave përbëhen nga përqendrime të mëdha të materies së errët dhe qindra ose mijëra galaktika, të lidhura së bashku nga graviteti. Midis galaktikave ndodhet i ashtuquajturi medium ndëryjor, një gaz i hollë që nxehet gradualisht ndërsa grumbulli formohet për shkak të ndërveprimeve gravitacionale dhe energjisë së lëshuar nga yjet e rinj dhe vrimat e zeza. Ky është një proces që, sipas teorisë, zgjat shumë, prandaj gazi i nxehtë ndëryjor rrallë zbulohet në grumbullime të tilla të reja, raporton LiveScience.
“Të kuptuarit e grumbullimeve të galaktikave është thelbësore për të kuptuar galaktikat më të mëdha në univers,” tha astrofizikani Scott Chapman, bashkautor i studimit.
Për studimin e ri, studiuesit përdorën Atacama Large
Millimeter/submilimeter Array (ALMA), një radioteleskop i fuqishëm i vendosur në Kili, për të vëzhguar një grumbull të ndritshëm dhe shumë të ri të quajtur SPT2349-56. Edhe pse grumbulli është relativisht i vogël – i krahasueshëm me halon e jashtme të galaktikës sonë – ai strehon më shumë se 30 galaktika aktive, tre vrima të zeza supermasive dhe po formon yje me një shpejtësi mbi 5,000 herë më të shpejtë se galaktika jonë.
Pesë herë më i nxehtë se sa pritej
Duke përdorur efektin termik Sunyaev-Zeldovich, ekipi zbuloi se gazi në mjedisin ndëryjor është të paktën pesë herë më i nxehtë se sa pritej nga modelet ekzistuese për një grumbull kaq të ri.
Studimi sugjeron që grumbullimet e galaktikave mund të formohen shumë më shpejt se sa mendohej më parë. Siç shpjegojnë studiuesit, një faktor i mundshëm është aktiviteti intensiv i vrimave të zeza supermasive, të cilat duket se kanë pompuar sasi të mëdha energjie në mjedisin e tyre, duke formuar grumbullin në një fazë jashtëzakonisht të hershme.
Në të ardhmen, ekipi planifikon të studiojë se si bashkëveprojnë formimi intensiv i yjeve, vrimat e zeza aktive dhe gazi ndëryjor i mbinxehur, duke kërkuar të kuptojë se si procese të tilla ekstreme mund të bashkëjetojnë në një sistem kozmik kaq të ri dhe kompakt.
Burimi: botasot.info
