Starlink në Iran, rrjeti sekret që po krijon lidhjen me botën

Një shtetas iranian, i identifikuar me pseudonimin Sahand, ka deklaruar për BBC-në se është pjesë e një rrjeti të fshehtë që kontrabandon pajisje interneti satelitore “Starlink” në Iran, ku përdorimi i tyre është i ndaluar me ligj.

Ai thotë se veprimtaria e tij ka për qëllim t’u japë akses në internet qytetarëve në një kohë kur vendi ndodhet prej më shumë se 2 muajsh në një ndërprerje të gjerë të internetit, të cilën e përshkruan si një nga më të gjatat në botë.

Sipas tij, çdo terminal Starlink mund të përdoret nga disa persona njëkohësisht dhe pajisjet futen në Iran përmes rrugëve të fshehta dhe operacioneve të komplikuara. Ai pohon se që nga janari ka dërguar shumë pajisje në Teheran dhe rrjeti po kërkon mënyra të reja për të zgjeruar furnizimin.

Interneti në Iran është kufizuar ndjeshëm që pas sulmeve ajrore SHBA-Izrael të 28 shkurtit, sipas raportimeve ndërkombëtare. Më herët, vendi kishte përjetuar edhe ndërprerje të tjera gjatë protestave dhe krizave të brendshme.

Autoritetet iraniane argumentojnë se kufizimet e internetit janë vendosur për arsye sigurie, për të parandaluar spiunazhin, sulmet kibernetike dhe rrjedhjen e informacionit.

Sipas organizatave të të drejtave të njeriut, përdorimi i Starlink është rritur ndjeshëm në Iran, pasi shumë qytetarë e shohin si mënyrën e vetme për të komunikuar me botën e jashtme. Disa raporte flasin për dhjetëra mijëra pajisje të tilla në vend, edhe pse shifrat e sakta janë të vështira për t’u verifikuar.

Në Iran, përdorimi, blerja apo shitja e pajisjeve Starlink mund të dënohet deri me disa vite burg, ndërsa për sasi të mëdha dënimi mund të arrijë deri në 10 vjet burg.

Autoritetet kanë raportuar arrestime të shumta për posedim të këtyre pajisjeve, të cilat në disa raste lidhen edhe me akuza për spiunazh apo aktivitete të paligjshme.

Pavarësisht ndalimeve, një treg i fshehtë për këto pajisje vazhdon të ekzistojë, i mbështetur sipas burimeve nga diaspora iraniane dhe individë që synojnë të ndihmojnë qytetarët brenda vendit.

Ndërkohë, ekspertët e të drejtave digjitale paralajmërojnë se ndërprerjet e internetit po bëhen gjithnjë e më të zakonshme në botë dhe po përdoren si mjet kontrolli mbi informacionin.

Sipas tyre, në mungesë të aksesit të lirë në internet, shteti mund të dominojë narrativën publike, ndërsa informacioni nga terreni dhe dëshmitë e qytetarëve kufizohen ndjeshëm.

Autoritetet iraniane kanë pranuar gjithashtu se ndërprerjet e internetit kanë dëmtuar ekonominë dhe bizneset, ndërsa janë prezantuar disa zgjidhje të kufizuara për akses të pjesshëm për kompani të caktuara.

Megjithatë, sipas aktivistëve, situata mbetet shqetësuese dhe kufizimet e internetit përbëjnë shkelje të të drejtave themelore të njeriut, pasi kufizojnë lirinë e shprehjes dhe aksesin në informacion.