Brenda pak orësh, i njëjti titull u shfaq në një varg mediash shqiptare: “Kosova blindohet në prag të vendimit të Hagës”.
Nuk ishte vetëm tema e njëjtë. Ishte pothuajse i njëjti titull, i njëjti formulim dhe të njëjtat pretendime: kthimi i policëve nga pushimet, orari 12-orësh, pajisja e njësive për kontrollin e turmave dhe rritja e sigurisë pranë ambasadave.
Dukej sikur shumë portale po raportonin nga i njëjti terren. Në të vërtetë, shumica nuk paraqitën as reporterë në vendngjarje, as dokument zyrtar, as deklaratë me emër dhe as burim të pavarur që do t’i konfirmonte pretendimet.
Lajmi u shumëfishua sepse portalet po kopjonin njëra-tjetrën.
Policia detyrohet ta ndalë valën e alarmit
Reagimi i Policisë së Kosovës është pjesa më domethënëse e këtij rasti.
Policia nuk njoftoi se Kosova po “blindohej”. Përkundrazi, tha se hartimi i planeve të sigurisë për tubime dhe zhvillime me pjesëmarrje të madhe është pjesë e procedurave të rregullta policore.
Ajo u bëri thirrje qytetarëve dhe mediave që të mbështeten në informacionet zyrtare dhe të mos përhapin pretendime të pakonfirmuara që mund të krijojnë shqetësim të panevojshëm.
Demanti nuk dëshmon vetvetiu se lajmi është prodhuar në Beograd. Por ai dëshmon diçka tjetër shqetësuese: një numër mediash publikuan një narrativë alarmuese pa pritur konfirmimin e institucionit që pretendohej se e kishte hartuar planin.
Nga një portal në dhjetëra portale
Kërkimi i gjurmëve publike tregon se një pjesë e mediave e morën lajmin nga portali Paparaci. Madje edhe portali serbisht Kosovo Online, në raportimin e vet, shkruan se informacionet vinin nga Paparaci.
Më pas, titulli “Kosova blindohet” u shfaq në media të tjera shqiptare me pak ose aspak ndryshime. Në disa raste u ruajtën jo vetëm pretendimet, por edhe renditja e tyre dhe gjuha dramatike.
Ky është tregues i një problemi serioz të gazetarisë digjitale: një lajm i pakonfirmuar mund të futet në një redaksi, të kopjohet nga dhjetëra të tjera dhe, për shkak të përsëritjes, t’i krijojë publikut përshtypjen se është verifikuar nga shumë burime.
Në realitet, mund të ekzistojë vetëm një burim fillestar—ndonjëherë edhe anonim—dhe dhjetëra kopje të tij.
A përfiton Beogradi nga këto narrativa?
Po. Titujt që paraqesin Kosovën si vend në prag të trazirave, si shoqëri të pakontrollueshme ose si rrezik për komunitetin serb përputhen me narrativa të përdorura shpesh nga propaganda e Beogradit.
Por përputhja me një narrativë propagandistike nuk mjafton për të pohuar se çdo lajm i tillë është prodhuar ose porositur në Beograd.
Në këtë rast, faktet e disponueshme nuk e vërtetojnë një origjinë të tillë. Ajo që mund të thuhet me siguri është se mediat serbe e morën dhe e përdorën lajmin për të përforcuar paralajmërimet rreth sigurisë në Kosovë.
Ky dallim është i rëndësishëm: një narrativë mund të prodhohet në Beograd, por mund edhe të lindë në një portal shqiptar dhe më pas të shfrytëzohet nga Beogradi. Për publikun, rezultati mund të jetë i njëjtë—krijimi i frikës dhe i perceptimit se Kosova ndodhet para destabilizimit.
Rasti Sheholli dhe modeli i përsëritjes
Edhe në raportimet rreth Fatmir Shehollit u pa se si pretendime të caktuara kaluan nga një medium te tjetri dhe u paraqitën si informacione të verifikuara, ndonëse burimi fillestar dhe interesat pas shpërndarjes së tyre nuk ishin gjithmonë të qarta.
Ngjashmëria ndërmjet dy rasteve nuk është domosdoshmërisht prova e një qendre të vetme orkestrimi. Ajo është, megjithatë, arsye e mjaftueshme që redaksitë të pyesin:
– Kush është burimi fillestar?
– A e kemi konfirmuar vetë informacionin?
– A po raportojmë një fakt apo thjesht po shumëfishojmë një pretendim?
– Kujt i shërben narrativa që po përhapim?
Sinkronizim pa redaksi të përbashkët
Kur dhjetëra portale publikojnë brenda një kohe të shkurtër të njëjtin titull dhe të njëjtin tekst, ato mund të duken sikur drejtohen nga i njëjti medium. Por shpesh nuk nevojitet as marrëveshje dhe as urdhër i përbashkët.
Mjafton një kombinim i varësisë nga kopjimi, garës për klikime, mungesës së gazetarëve në terren dhe mosverifikimit të burimeve.
Kjo e bën hapësirën mediatike shqiptare veçanërisht të cenueshme. Kushdo që arrin ta fusë një informacion në portalin e parë, mund ta shohë atë brenda pak minutash në dhjetëra media të tjera.
Titulli kalon, demanti mbetet pas
Titulli “Kosova blindohet” udhëtoi më shpejt se sqarimi zyrtar. Ky është mekanizmi përmes të cilit një pretendim i pakonfirmuar shndërrohet në “të vërtetë” publike.
Problemi nuk është vetëm se kush e prodhoi lajmin. Problemi është se sa lehtë redaksitë shqiptare e pranuan dhe e shpërndanë pa kontrolluar nëse Kosova po “blindohej” vërtet.
Në fund, Policia e Kosovës u detyrua të demantonte jo një raportim të vetëm, por jehonën e krijuar nga një rrjet portalesh që kishin publikuar të njëjtën përmbajtje.
Dhe kjo është pikërisht dobësia që propaganda e huaj kërkon: jo domosdoshmërisht të kontrollojë çdo medium, por të dijë se mjafton ta hedhë ose ta shfrytëzojë një narrativë që mediat tona do ta shumëfishojnë vetë.
Burimi: botasot.info
