Ndërhyrjet e SHBA në Amerikën Latine

Sulmi ndaj Venezuelës është pjesë e një historie të gjatë ndërhyrjesh ushtarake dhe ndikimi politik nga Shtetet e Bashkuara në Amerikën Latine. Ja pesë shembuj.

Venezuela dhe Maduro

Në orët e para të 3 janarit 2026, forcat amerikane arrestuan Presidentin kontrovers të Venezuelës, Nicolas Maduro, dhe gruan e tij, Cilia Flores. Të dy u transferuan në Shtetet e Bashkuara, ku Maduro akuzohet për narkoterrorizëm.

Operacioni amerikan, i cili është i paligjshëm sipas ligjit ndërkombëtar, është i fundit në një linjë të gjatë ndërhyrjesh amerikane në Amerikën Latine. Uashingtoni zakonisht i justifikon ato me arsye sigurie rajonale.

Shumë nga këto ndërhyrje mbështeten në Doktrinën Monroe – një parim i politikës së jashtme që daton që nga shekulli i 19-të, por që ka ndikuar fuqishëm në politikën e jashtme të SHBA-së gjatë 200 viteve të fundit.

Çfarë është Doktrina Monroe?

Doktrina Monroe daton që nga viti 1823, kur Presidenti i atëhershëm i SHBA-së, James Monroe, u bëri thirrje fuqive evropiane të ndalonin të gjitha ambiciet koloniale në Hemisferën Perëndimore.

Doktrina u zgjerua në vitin 1904 me të ashtuquajturin Amendamentin e Rooseveltit. PresidentiTheodore Roosevelt argumentoi më pas se SHBA-të kishin të drejtë të ndërhynin në vendet e Amerikës Latine për të parandaluar atë që ai e quajti “keqmenaxhim kronik” dhe “jostabilitet”.

Strategjia e Sigurisë Kombëtare të SHBA-së, e botuar në vitin 2025, thotë: “Pas viteve të neglizhencës, Shtetet e Bashkuara do të riafirmojnë dhe zbatojnë Doktrinën Monroe për të rivendosur epërsinë amerikane në Hemisferën Perëndimore.”

Menjëherë pas arrestimit të Maduros, Presidenti Donald Trump e thirri doktrinën, duke deklaruar: “Doktrina Monroe është një gjë e shkëlqyer, por ne e kemi tejkaluar atë shumë herë. Tani quhet Doktrina Donro.”

Guatemala 1954: CIA mbështet grushtin e shtetit

Në një nga ndërhyrjet e para ne kohën e Luftës së Ftohtë, Shtetet e Bashkuara mbështetën përmbysjen e Presidentit të zgjedhur në mënyrë demokratike të Guatemalës, Jacobo Arbenz. Ai zbatoi reforma agrare që çuan në shtetëzimin e tokës, duke përfshirë asetet e kompanisë amerikane United Fruit Company (tani Chiquita Brands International).

Administrata Eisenhower e shihte qeverinë e Arbenz si një kërcënim komunist. Sekretari i atëhershëm i Shtetit i SHBA-së, John Foster Dulles, e akuzoi Arbenzin për vendosjen e një “sundimi komunist të terrorit”.

Agjentët e CIA-s mbështetën një grup emigrantësh guatemalas dhe sollën në pushtet Carlos Castillo Armas. Ai shpejt i përmbysi reformat.

Kuba 1961: Pushtimi i Gjirit të Derrave

Pas revolucionit komunist të Fidel Castros në Kubë në vitin 1959, Shtetet e Bashkuara u shqetësuan shumë për marrëdhëniet e Kubës me Bashkimin Sovjetik. Presidenti Dwight Eisenhower zhvilloi një plan për të rrëzuar Castron, i cili u zbatua nga Presidenti John F. Kennedy në vitin 1961.

Rreth 1,400 të mërguar kubanë, të trajnuar nga CIA, zbarkuan në Gjirin e Derrave, rreth 200 kilometra nga Havana. Plani për të nisur një kryengritje dhe për të rrëzuar Castron dështoi shpejt. Udhëheqësi i Kubës dërgoi rreth 20,000 trupa atje dhe i detyroi sulmuesit të dorëzoheshin.

Dështimi ishte një turp i madh për Shtetet e Bashkuara dhe përkeqësoi më tej tensionet e Luftës së Ftohtë në rajon.

Kili 1973: Operacione të fshehta

Kuba komuniste dhe ndikimi sovjetik në Hemisferën Perëndimore vazhduan të shqetësonin Shtetet e Bashkuara, prandaj ajo e hodhi poshtë qeverinë socialiste të Presidentit Salvador Allende në Kili që nga fillimi. Uashingtoni e shihte shtetëzimin e industrive kryesore nga Allende dhe lidhjet e ngushta me Moskën si një kërcënim për interesat amerikane.

Edhe pse SHBA-të nuk e kryen grushtin e shtetit drejtpërdrejt, ato kërkuan të destabilizonin Kilin përmes presionit diplomatik, kufizimeve financiare, mbështetjes për grupet e opozitës dhe propagandës kundër Allendes.

Në shtator 1973, ushtria kiliane, e udhëhequr nga gjenerali Augusto Pinochet, përmbysi Allende-n. Pas vetëvrasjes së tij, Pinochet mori pushtetin. Diktatori i krahut të djathtë sundoi Kilin për 17 vjet, duke i dhënë fund një tradite 46-vjeçare të sundimit demokratik. Gjatë regjimit të tij, figura të shumta të opozitës u zhdukën dhe tortura ishte e zakonshme në burgje.

Grenada 1983: Operacioni “Tërbimi Urgjent”

Pas vrasjes së Kryeministrit të Grenadës, Maurice Bishop, në një grusht shteti, Presidenti Ronald Reagan urdhëroi pushtimin e Grenadës. Ai përmendi nevojën për të mbrojtur qytetarët amerikanë dhe për të ruajtur sigurinë rajonale si arsye.

Pushtimi, i njohur si Operacioni “Tërbimi i Urgjencës”, ndodhi në një kohë kur Shtetet e Bashkuara dyshonin për marrëdhëniet e Grenadës me Bashkimin Sovjetik dhe Kubën.

Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara e dënoi ashpër pushtimin, duke e quajtur atë “një shkelje flagrante të së drejtës ndërkombëtare dhe të pavarësisë, sovranitetit dhe integritetit territorial të këtij shteti”.

Panama 1989: Operacioni “Shkaku i Drejtë”

Në dhjetor 1989, Presidenti George H. W. Bush nisi një pushtim të madh të Panamasë, operacionin “Shkaku i Drejtë”. Përafërsisht 24,000 trupa amerikane u dërguan në vend me qëllim rrëzimin e Gjeneralit Manuel Noriega.

Noriega, një ish-aleat i SHBA-së, u padit në Shtetet e Bashkuara për trafik droge, zhvatje dhe pastrim parash dhe u burgos.

Pas pushtimit, SHBA-të vendosën në pushtet Guillermo Endara. Ndryshe nga ndërhyrjet e mëparshme të Luftës së Ftohtë, operacioni i Panamasë nuk kishte në shënjestër një komunist, por një ish-aleat të SHBA-së. / DW