Një çerek shekulli pas sulmeve që ndryshuan Amerikën dhe botën, familjarët rikthehen sot në Ground Zero për t’i lexuar emrat e viktimave. Por për herë të parë, ceremonia përfshin edhe një heshtje për njerëzit që mbijetuan atë ditë dhe vdiqën vite më vonë nga sëmundjet e lidhura me pluhurin toksik.
Shtetet e Bashkuara shënojnë sot 25-vjetorin e sulmeve terroriste të 11 shtatorit 2001, në të cilat u vranë 2.977 njerëz në Nju Jork, Pentagon dhe Pensilvani.
Familjarët e viktimave janë mbledhur në memorialin e 11 shtatorit, aty ku dikur ngriheshin Kullat Binjake, për ceremoninë tradicionale të leximit të emrave.
Momente heshtjeje shënojnë orët kur avionët e rrëmbyer goditën kullat e Qendrës Botërore të Tregtisë dhe Pentagonin, kur avioni i katërt u rrëzua në Pensilvani dhe kur dy kullat u shembën.
Ceremoni përkujtimore po zhvillohen gjithashtu në Pentagon dhe në Shanksville të Pensilvanisë, ku u rrëzua fluturimi 93 i “United Airlines”, pasi udhëtarët dhe ekuipazhi u përpoqën t’u kundërviheshin rrëmbyesve.
Por përvjetori i 25-të sjell edhe një ndryshim domethënës.
Për herë të parë, ceremonia në Ground Zero përfshin një moment të posaçëm heshtjeje për shpëtimtarët, punëtorët dhe banorët që vdiqën në vitet pas sulmit nga sëmundjet e lidhura me ekspozimin ndaj pluhurit dhe substancave toksike. Associated Press
Tragjedia që vazhdoi pas shembjes së kullave
Kur Kullat Binjake u shembën, një re e dendur mbuloi Manhatanin e Poshtëm.
Brenda saj kishte grimca betoni, qelqi, metali dhe materiale të tjera të ndërtesave. Zjarrfikësit, policët, ekipet mjekësore, punëtorët e pastrimit dhe vullnetarët punuan për ditë e muaj mes rrënojave.
Shumë prej tyre shpëtuan jetë atë mëngjes, por vite më vonë filluan të diagnostikoheshin me kancer, sëmundje të frymëmarrjes, çrregullime të tretjes dhe probleme të shëndetit mendor.
Një raport i ri i Departamentit të Zjarrfikësve të Nju Jorkut, i bazuar në 25 vjet monitorim dhe trajtim, tregon se më shumë se 600 pjesëtarë të FDNY-së kanë vdekur nga sëmundje që lidhen me punën e tyre në zonën e Qendrës Botërore të Tregtisë. Qyteti i Nju Jorkut
Kjo shifër e tejkalon dukshëm numrin prej 343 zjarrfikësish që humbën jetën në vetë ditën e sulmit.
Programi federal i Shëndetit të Qendrës Botërore të Tregtisë vazhdon të monitorojë dhe trajtojë shpëtimtarë dhe të mbijetuar. Të dhënat e memorialit të 11 shtatorit tregonin se, deri në mars 2024, rreth 140 mijë njerëz ishin regjistruar në program, ndërsa afro 49 mijë shpëtimtarë dhe të mbijetuar kishin kancere të certifikuara si të lidhura me ekspozimin në Qendrën Botërore të Tregtisë. 9/11 Memorial & Museum
Numrat vazhdojnë të ndryshojnë me paraqitjen e diagnozave të reja, edhe 25 vjet pas sulmit.
Mëngjesi që ndau historinë në dy pjesë
Më 11 shtator 2001, 19 pjesëtarë të Al-Kaidës rrëmbyen katër avionë udhëtarësh.
Në orën 08:46, fluturimi 11 i “American Airlines” goditi Kullën Veriore të Qendrës Botërore të Tregtisë.
Në orën 09:03, fluturimi 175 i “United Airlines” goditi Kullën Jugore. Goditja e dytë e bëri të qartë se Shtetet e Bashkuara po përballeshin me një sulm të koordinuar.
Një avion i tretë goditi Pentagonin, ndërsa fluturimi 93 u rrëzua në një fushë pranë Shanksville. Hetimet arritën në përfundimin se rrëmbyesit synonin një objektiv në Uashington, por udhëtarët dhe ekuipazhi ndërhynë pasi mësuan se çfarë kishte ndodhur në Nju Jork.
Kulla Jugore u shemb në orën 09:59, ndërsa Kulla Veriore në orën 10:28.
Në më pak se dy orë, 2.977 njerëz kishin humbur jetën dhe pamja e botës kishte ndryshuar.
Sulmet sollën ndërhyrjen amerikane në Afganistan, zgjerimin global të luftës kundër terrorizmit, krijimin e Departamentit të Sigurisë Kombëtare dhe masa shumë më të ashpra sigurie në aeroporte.
Pasojat politike dhe ushtarake të asaj dite u ndien për dekada.
Një brez që e njeh 11 shtatorin vetëm nga historia
Përvjetori i këtij viti ka edhe një domethënie tjetër: një pjesë e madhe e amerikanëve të sotëm nuk kishte lindur ende kur ndodhën sulmet.
Për ta, 11 shtatori nuk është kujtim personal, por histori e mësuar nga fotografitë, videot, rrëfimet familjare dhe tekstet shkollore.
Pikërisht për këtë arsye, përkujtimi i 25-vjetorit nuk është vetëm kthim te tmerri i asaj dite. Është edhe përpjekje për t’ua shpjeguar brezave të rinj se pse ajo ngjarje ndryshoi politikën, sigurinë dhe jetën e përditshme në shumë vende të botës.
Në Muzeun Kombëtar të Historisë Amerikane të “Smithsonian”-it janë ekspozuar edhe objekte të rralla nga sulmet, përfshirë pjesë nga fluturimi 93 dhe sende personale të gjetura në zonën e Qendrës Botërore të Tregtisë. Associated Press
Objektet janë të vogla, por bartin historinë e njerëzve të zakonshëm që atë mëngjes u gjendën në qendër të një ngjarjeje që do ta ndryshonte botën.
Emrat që vazhdojnë të shtohen
Në Ground Zero sot lexohen emrat e atyre që u vranë më 11 shtator 2001.
Megjithatë, momenti i ri i heshtjes kujton se lista e viktimave nuk u mbyll me shembjen e kullave.
Ajo vazhdoi të zgjatej në spitale, në familjet e zjarrfikësve dhe në jetën e njerëzve që për vite luftuan me sëmundje të rënda.
Njëzet e pesë vjet më vonë, 11 shtatori mbetet një datë e historisë. Por për mijëra familje, ai vazhdon të jetë një ngjarje e papërfunduar.
*Burimet: Associated Press, 9/11 Memorial & Museum, World Trade Center Health Program dhe Qyteti i Nju Jorkut.
Burimi: botasot.info
